DZIECI TRZYMAJĄC SIĘ ZA RĄCZKI, TWORZĄ OKRĄG SYMBOLIZUJĄCY MIESZKAŃCÓW OSADY I CHODZĄ WOKÓŁ ŚPIĄCEGO POŚRODKU NICH JAK GŁAZ NIEDŹWIEDZIA. SPIEWAJĄ PRZY TYM:
STARY NIEDŹWIEDŹ MOCNO ŚPI!
STARY NIEDŹWIEDŹ MOCNO ŚPI!
MY SIĘ GO BOIMY, NA PALCACH CHODZIMY.
JAK SIĘ ZBUDZI TO NAS ZJE !
JAK SIĘ ZBUDZI TO NAS ZJE !
PIERWSZA GODZINA NIEDŹWIEDŹ ŚPI !
DRUGA GODZINA NIEDŹWIEDŹ CHRAPIE !!
TRZECIA GODZINA NIEDŹWIEDŹ ŁAPIE !!!
TU W CHWILI ZAKOŃCZENIA ŚPIEWANIA WSZYSCY MIESZKAŃCY OSADY ROZBIEGAJĄ SIĘ. ZAŚ NIEDŹWIEDŹ ZACZYNA GONIĆ ICH. PIERWSZY "ZŁAPANY" MIESZKANIEC STAJE SIĘ NIEDŹWIEDZIEM. A LEKCJA I ZABAWA MOŻE TU ZACZĄĆ SIĘ OD NOWA.
"STARY NIEDŹWIEDŹ" TO JEDNA Z NAJSTARSZYCH I NAJBARDZIEJ ZAKORZENIONYCH W SŁOWIAŃSKIEJ / POLSKIEJ KULTURZE ZABAW KOŁOWYCH. SIĘGA GŁEBOKO W NASZĄ HISTORIĘ. ŁĄCZY MAGIĘ, OBRZĘDY KULTOWE / RYTUAŁY.
TO ZABAWA O STRUKTURZE LEKCJI PRZETRWANIA POŁĄCZONA Z BUDOWANIEM NAPIĘCIA. UCZY DZIECI CZUJNOŚCI – NIEDŹWIEDŹ JEST GROŻNY, GDY GO ZASKOCZYSZ LUB GDY JEST GŁODNY POZIMIE.
᛫ KRĄG: SYMBOLIZUJĘ WSPÓLNOTĘ W PIECZY, OSADĘ.
᛫ ŚPIĄCY NIEDŹWIEDŹ W ŚRODKU: REPREZENTUJE NIEOBLICZALNE ZAGROŻENIE, KTÓRE JEST „UŚPIONE”, ALE OBECNE.
᛫ WYLICZANIE GODZIN: TO CELOWE BUDOWANIE NAPIĘCIA I NIEPEWNOŚCI. „PIERWSZA GODZINA” JEST W PIECZY. GODZINA „DRUGA” WZGLĘDNIE ALE ZBLIŻA DO ZAGROŻENIA. NATOMIAST „TRZECIA” TO MOMENT ATAKU.
᛫ UCIECZKA: MOMENT, W KTÓRYM ZABAWA RYTUALNA ZMIENIA SIĘ W ĆWICZENIE SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ I INSTYNKTU UCIECZKI ORAZ RATOWANIA ŻYCIA.
SAMO UDAWANIE, ŻE ZWIERZĘ ŚPI, I SPRAWDZANIE, KIEDY SIĘ OBUDZI, TO UCZENIE NALEŻYTEGO PRZYRODZIE SZACUNKU I RESPEKTU. JEST TO TAKŻE FORMA OSWAJANIA NIEPRAKTYCZNEGO, NADMIERNEGO, PARALIŻUJĄCEGO PRZED DRAPIEŻNIKIEM LĘKU - BO PRZECIEŻ JEŚLI NIE ZDĄŻYMY UCIEC TO BĘDZIEMY ZMUSZENI SPRAWNIE BRONIĆ SIĘ PRZED NIM.
Wybudzenie się niedźwiedzia z zimowego snu jest sygnałem nadejścia wiosny. Zabawa pełniła więc także najpewniej uproszczoną formą rytuału, który miał „wywołać” życie z martwoty zimy.
Drzewiej odbiór tej zabawy bywał mroczniejszy. Zwrot „jak się zbudzi, to nas zje” nie był tylko niewinnym rymem – przypominał o czasach, gdy niedźwiedzie ze względu na swoją liczebność i to, że ogół ludzi żył blisko lasu - realnie zagrażały im i zwierzętom hodowlanym.
Dziś „Stary niedźwiedź” kojarzy się często głównie z przedszkolem, lekcjami rytmiki i współpracy, ale w Twoich żyłach (i dzieci biegających w kółku) wciąż płynie wtedy odrobina adrenaliny naszych przodków, którzy naprawdę musieli uważać na śpiące w gawrach niedźwiedzie.
Wierzono, że niedźwiedź rozumie ludzką mowę, dlatego w lasach starano się nie wymawiać jego imienia (stąd nazwa „niedźwiedź”, czyli „ten, który wie, gdzie jest miód”, zamiast pierwotnego indoeuropejskiego określenia rksos).
W KULTURACH SŁOWIAŃSKICH NIEDŹWIEDŹ TO ZWIERZE TOTEMICZNE. UWAŻA SIĘ GO ZA "KRÓLA LASU" I ISTOTĘ NIEMAL NADLUDZKĄ. ZANIM W WYOBRAŹNI CZĘŚCI SŁOWIAN WYPOZYCJONOWANO LWA, TO WŁAŚNIE NIEDŹWIEDŹ BYŁ NAJWYŻSZYM WŁADCĄ SŁAWIAŃSKICH PUSZCZY I BORÓW. I NADAL NIM PRZECIEŻ JEST. LWY WIDUJEMY JEDYNIE NA EKRANACH I W KLATKACH. ZAŚ TO NIEDŹWIEDZIA BRUNATNEGO, NAJWIĘKSZEGO DRAPIEŻNIKA LĄDOWEGO NA KONTYNENCIE EUROPY, MOŻEMY SPOTKAĆ NA SZLAKU W WIELU OBSZARACH POLSKI I DALSZYCH ZIEM SŁAWIAŃSKICH.
____________________________
Niedźwiedzia brunatnego w Europie spotkasz głównie w Karpatach (Rumunia, Słowacja, Polska – Tatry, Bieszczady, Beskidy), Skandynawii (Szwecja, Finlandia) oraz na Półwyspie Iberyjskim (Pireneje) i Apenińskim (Włochy). Rumunia ma największą populację niedźwiedzi brunatnych w Europie (poza Rosją). W Polsce największe szanse masz w Bieszczadach, Tatrach i Beskidach.
GŁÓWNE REGIONY WYSTĘPOWANIA:
᛫ Karpaty: Rumunia (największa populacja w Europie, poza Rosją), Słowacja, Polska (Tatry, Bieszczady, Beskidy).
᛫ Skandynawia: Szwecja (np. w Parku Niedźwiedzi Grönklitt) i Finlandia (północne i mniej zaludnione regiony).
᛫ Europa Zachodnia: Pireneje (granica Hiszpania-Francja) i Apeniny (Włochy, np. Abruzy).
GDZIE W POLSCE:
᛫ Bieszczady: Największa populacja w Polsce, częste obserwacje, ale należy zachować ostrożność.
᛫ Tatry: Część populacji karpackiej, spotkania możliwe, zwłaszcza w rejonach wysokogórskich.
᛫ Beskid Sądecki, Beskid Niski, Beskid Żywiecki: Mniejsze, ale znaczące populacje.
WSKAZÓWKI:
᛫ Obserwacje dzikich niedźwiedzi wymagają cierpliwości i szczęścia.
᛫ Wybieraj miejsca z dużą ilością lasów i mniejszą ingerencją człowieka.
᛫ Podróżując w miejsca, gdzie żyją niedźwiedzie, zawsze zapoznaj się z zasadami bezpieczeństwa.
____________________________
GDY SPOTKASZ W PRZYRODZIE NIEDŹWIEDZIA BRUNATNEGO. Zachowaj spokój, nie panikuj, powoli i cicho się wycofuj, unikaj kontaktu wzrokowego i gwałtownych ruchów; jeśli niedźwiedź podejdzie, spróbuj go odstraszyć, mówiąc i wydając dźwięki, a w razie ataku połóż się na brzuchu i osłaniaj kark, udając martwego, nie uciekaj, bo zwierzę jest szybsze.
PODCZAS SPOTKANIA NA DYSTANS (gdy niedźwiedź Cię nie zauważył lub jest na bezpiecznej odległości):
᛫ Zachowaj spokój: Nie krzycz, nie wykonuj gwałtownych ruchów.
᛫ Cofaj się powoli: Odchodź w przeciwnym kierunku, nie odwracaj się plecami do zwierzęcia.
᛫ Unikaj kontaktu wzrokowego: Patrzenie w oczy może być odebrane jako agresja.
GDY NIEDŹWIEDŹ CIĘ ZAUWAŻYŁ I ZBLIŻA SIĘ (sytuacja defensywna - np. zaskoczony):
᛫ Mów spokojnym głosem: Daj mu znać, że jesteś człowiekiem, nie drapieżnikiem.
᛫ Rób się "większy": Unieś ręce, stań na palcach (ale nie biegnij).
᛫ Odwróć uwagę: Jeśli masz plecak, możesz go zostawić, aby odwrócić uwagę zwierzęcia.
᛫ Nie uciekaj: Niedźwiedź jest szybszy. Często pozoruje atak, zatrzymując się w ostatniej chwili.
W PRZYPADKU ATAKU (rzadkie, ale możliwe - np. gdy niedźwiedź ma młode lub broni żerowiska):
᛫ Udawaj martwego: Połóż się na brzuchu, ręce spleć na karku (chroniąc szyję), nogi rozstaw szeroko, aby utrudnić przewrócenie.
᛫ Nie ruszaj się: Pozostań w tej pozycji, dopóki niedźwiedź na pewno nie odejdzie.
᛫ Plecak na plecach: Jeśli masz plecak, nie zdejmuj go – ochroni plecy.
JAK ZAPOBIEGAĆ SPOTKANIOM:
᛫ Wędruj w grupie, rozmawiaj głośno, by nie zaskoczyć niedźwiedzia.
᛫ Nie zostawiaj śmieci i jedzenia na szlaku.
____________________________
INNE ZABAWY
ZDOBYWANIE ŚNIEŻNEJ TWIERDZY
WYLICZANKI
